βγάλε την πρίζα

Τα τελευταία χρόνια στη Δύση αρχίζει να διαφαίνεται μια νέα τάση που λέγεται «off- the – grid vacation»,είναι διακοπές μακριά από τις πολύβουες παραλίες, την νυχτερινή διασκέδαση, μακριά από τον μαζικό καταναλωτικό τουρισμό.

Οι διακοπές αυτές ουσιαστικά αποκαλωδιώνουν τους ανθρώπους, σε εγκαταστάσεις απομονωμένες μέσα στη φύση χωρίς ιντερνετ, τηλεόραση, ρολόγια, ηλεκτρικό, πρίζες. Οι επιλογές περιλαμβάνουν ερημικές παραλίες, δάση, βουνοκορφές, διαμονή σε Εθνικά Πάρκα, σε πλοιάρια, στην Αρκτική ζώνη, σε απομονωμένα ορεινά Σαλέ.

Οι σύγχρονες προσδοκίες για διακοπές αρχίζουν να αλλάζουν, οι άνθρωποι αρχίζουν να αναζητούν κάτι πέρα από τις εγωκεντρικές συνηθισμένες ανέσεις τους, να βρεθούν συντροφιά με ένα ποτάμι, ένα καταρράκτη, ένα βουνό, μια λίμνη, ένα λιβάδι, ίσως γιατί μέσα στη φύση εγκαταλείπουν την έπαρση τους, τίποτα δεν τους ανήκει, αλλά ανήκουν στη φύση το φυσικό τους σπίτι.

Η επαγγελματική επιλογή των νέων στην Ελλάδα και η σχέση με την οικογένεια

Η επιλογή του επαγγέλματος έχει άμεση σχέση με την οικογένεια.

Επειδή τα παιδιά είναι αφοσιωμένα στην οικογένεια τους και έχουν ανάγκη να αγαπηθούν από τους γονείς τους προσπαθούν με κάθε τρόπο να διεκδικούν την αγάπη τους, είναι εξαρτημένα από την αγάπη τους.

Έρευνα που έγινε πρόσφατα στην Ελλάδα αποκάλυψε ότι το 85% των νέων θεωρούν σημαντικό να ανταποκριθούν στις προσδοκίες των γονιών τους.

Η ελληνική οικογένεια έχει απαιτήσεις και μεγάλες προσδοκίες από τα παιδιά της, δαπανά τεράστια ποσά σε φροντιστηριακή βοήθεια, σε ιδιαίτερα μαθήματα, σε ξένες γλώσσες……

Τα παιδιά συνεχώς προσπαθούν για καλές επιδόσεις και βέβαια για την μεγάλη προετοιμασία- δοκιμασία των πανελληνίων εξετάσεων. Η πιο σημαντική στιγμή των Ελλήνων γονιών είναι όταν ανακοινώνουν την επιτυχία των παιδιών τους στις πανελλήνιες.

Φαίνεται όμως ότι αυτή η επιτυχία δεν είναι των παιδιών αλλά των γονιών. Γιατί απουσιάζει κάτι πολύ σημαντικό ο σεβασμός της ατομικότητας των παιδιών τους, το δικαίωμα τους να αρνηθούν να συμμετέχουν στις πανελλήνιες εξετάσεις, το δικαίωμα τους να εξωτερικεύσουν, να εκφράσουν, να βιώσουν το δυναμικό τους, το δικαίωμα τους να έχουν δική τους φωνή για να νιώθουν ασφαλή μέσα στον ίδιο τους τον εαυτό, το δικαίωμα τους να επιλέξουν και να κτίσουν το δικό τους επαγγελματικό όνειρο.

Θα σε αγαπώ εάν κάνεις αυτό που εγώ θεωρώ σωστό 

     «Το μεγαλύτερο βάρος που κουβαλά ένα παιδί είναι τα ανεκπλήρωτα όνειρα των γονιών του» Κάρλ Γιούνγκ

Έχει ενδιαφέρον η ψυχαναλυτική προσέγγιση του Γιούνγκ, ουσιαστικά λέει ότι τα παιδιά συχνά αναγκάζονται να αντιμετωπίσουν τα ανεπίλυτα θέματα των γονιών τους,κάποια αντιγράφουν το πρότυπο της ζωής τους .Ίσως αυτό υπονοεί και η ρήση από την Βίβλο « αμαρτίες γονέων παιδεύουσι τέκνα». Τα ανεκπλήρωτα όνειρα της μιας γενιάς περνάνε στην επόμενη γενιά. Οι γονείς συνειδητά ή ασυνείδητα προσπαθούν να ελέγχουν τη ζωή των παιδιών τους.

Το πιο σημαντικό δώρο που μπορούν να κάνουν οι γονείς στα παιδιά τους είναι να αποκτήσουν επίγνωση για τη ζωή που δεν έζησαν.

Τα χαρίσματα και το δυναμικό που καταπιέζεται πάντα αποζητά να βρει τρόπο για να εκφραστεί, οι παραμελημένες πλευρές του εαυτού πάντα θα υπενθυμίζουν ότι είμαστε σε λάθος επαγγελματικό χώρο.

Η δύναμη της επιλογής    

Αναχώρησε για εκείνο  που σου ταιριάζει 

Έχουμε ξεχάσει εμείς οι άνθρωποι ότι έχουμε μέσα μας μια τεράστια δύναμη, την δύναμη της επιλογής.

Είναι σημαντικό να το συνειδητοποιήσουμε αυτό για να αποφεύγουμε καταστάσεις που μπορεί να εξελιχθούν σε πολύ επώδυνες και αυτό είναι ένα δώρο στον εαυτό μας.

Η δύναμη της επιλογής μας βοηθάει να λέμε ΟΧΙ και να διαφοροποιούμαστε από τις επιλογές που μας επιβάλλονται, ΟΧΙ  σημαίνει ότι αποχωρώ από αυτό που δεν μου ταιριάζει.

Είναι η ελευθερία να αλλάζουμε κατευθύνσεις οποιαδήποτε στιγμή στη ζωή μας, να επιλέγουμε το ποιοί θέλουμε να είμαστε και τι θα κάνουμε. Έτσι η ζωή μας από υποχρέωση γίνεται μια μεγάλη ευκαιρία γιατί είμαστε εμείς που δημιουργούμε τη ζωή μας.

Ακόμη και μέσα σε πολύ δύσκολες κοινωνικές συνθήκες έχουμε τη δύναμη να επιλέξουμε τις καλύτερες συνθήκες μέσα στις οποίες θέλουμε να ζήσουμε.

Δεν είμαστε οι κομπάρσοι αλλά οι σεναριογράφοι και οι πρωταγωνιστές της ζωής μας.

                                  Ζωντανός, ελεύθερος ο κόσμος μπροστά μου

                                  το μακρύ μονοπάτι

                                   που οδηγεί όπου εγώ διαλέγω

                                         W. Whitman

Ορθομοριακή Διατροφική Ιατρική συνέντευξη με τον Γιώργο Μηνούδη

Ο Γιώργος Μηνούδης είναι κλινικός ορθομοριακός διατροφολόγος, έχει master of science in complementary Medicine από το πανεπιστήμιο του Westminster και έχει τιμηθεί με το Απολλώνειο βραβείο 2018 για την προσφορά του στην επιστήμη. Είναι ιδρυτής της Ορθομοριακής Διατροφής και πρόεδρος της Ελληνικής Ορθομοριακής Διατροφικής Ιατρικής και συγγραφέας.

Μέσα από την συνέντευξη ο κ.Μηνούδης μας βοηθά να κατανοήσουμε το πνεύμα της Ορθομοριακής διατροφής που συνδυάζει τις σύγχρονες επιστημονικές ανακαλύψεις και γνώσεις με την Ιπποκράτειο Ιατρική και τις θεραπευτικές πρακτικές που εφαρμόζονταν στα Ασκληπιεία της Αρχαίας Ελλάδας.

Τι είναι η Ορθομοριακή Διατροφική Ιατρική και που διαφοροποιείται από την συμβατική Ιατρική και την Ομοιοπαθητική;

Η Ορθομοριακή Διατροφική Ιατρική απευθύνεται στα αίτια των παθήσεων που είναι οι κυτταρικές δυσλειτουργίες και όχι απλά στην κάλυψη των συμπτωμάτων. Αυτό επιτυγχάνεται κινητοποιώντας τις σημαντικές δυνάμεις αυτοίασης του οργανισμού σύμφωνα με την Ιπποκράτειο ρήση «Φύσις νόσων ιατρός». 

Σε αυτό έχει ομοιότητες με την Ομοιοπαθητική, αλλά ακολουθεί διαφορετική μεθοδολογία, διδάσκοντας τους πάσχοντες πως θα γίνουν «γιατροί του εαυτού τους» μέσω της σωστής νοοτροπίας, διατροφής και τρόπου ζωής.

Είναι η μόνη προληπτική μέθοδος που υπάρχει σήμερα παγκοσμίως, επίσης κατά την Ιπποκράτειο ρήση «Κάλλιον το προλαμβάνειν του θεραπεύειν». Σε αυτό διαφέρει και από την συμβατική Ιατρική αλλά και τις άλλες εναλλακτικές θεραπείες. Σπάνια τις εφαρμόζει κάποιος, αν δεν παρουσιάζει κάποιο πρόβλημα υγείας. Όμως όλες οι προσεγγίσεις έχουν κάποια αξία για τον άνθρωπο, αν εφαρμόζονται σωστά. Αλλά για να το κάνουν αυτό και για να έχουν πιο μόνιμα αποτελέσματα χωρίς υποτροπές πρέπει να βασίζονται στις αρχές της Ορθομοριακής Διατροφικής Ιατρικής που αποτελεί τον «τρίτο δρόμο» και το θεμέλιο πάνω στο οποίο πρέπει να χτίσουν όλες οι άλλες μέθοδοι.

Η επιλογή της τροφής μας είναι ταυτόχρονα και μία υπαρξιακή επιλογή;

Πολύ εύστοχη και ουσιώδης ερώτηση. Η τροφή με την σχέση που έχει όσον αφορά την διατήρηση της ζωής του σώματος συνδέεται με σημαντικές ψυχονοητικές διαστάσεις της ανθρώπινης ύπαρξης από την βρεφική ακόμα ηλικία.  Σίγουρα δεν είναι κάτι που απλά  βάζουμε στο σώμα και μασάμε επειδή πεινάμε. Οι επιλογές μας σε θέματα διατροφής επηρεάζονται από την βιο-ψυχο-κοινωνική διάσταση του ανθρώπου, όπως αυτή έχει διαμορφωθεί ή μάλλον όπως πιστεύω «παραμορφωθεί» από τα κοινωνικά δυναμικά που τον περιβάλλουν.  Οι επιλογές του ανθρώπου σε θέματα διατροφής χρωματίζονται ανάλογα και δυστυχώς αυτό έχει δραματικές επιπτώσεις στα επίπεδα της ψυχικής και σωματικής του υγείας. Ο σύγχρονος άνθρωπος δεν τρώει για να ζήσει αλλά ζει τρώγοντας για οποιονδήποτε άλλο λόγο εκτός από τον μοναδικό που έπρεπε να θρέφεται. Δηλαδή την βιολογική του επιβίωση. Όταν μου αναφέρουν κάποιον ως «πνευματικό» άνθρωπο αμέσως τους ρωτώ τι τρώει. Αυτό κατά την άποψη μου καθορίζει και την πνευματική του διάσταση αλλά και το συνειδησακό του επίπεδο. Όλα αυτά τα αναλύω σε βάθος στο νέο μου βιβλίο «Ο Εικονικός Άνθρωπος – Η αλληλεπίδραση των κοινωνικών δυναμικών, της διατροφής και της υγείας, στον 20-21ο αιώνα».

Τί ενεργοποιεί την αυτοθεραπευτική δύναμη μας;

Η υγεία ξεκινάει από τον νου. Ο σωστά ενημερωμένος άνθρωπος, δεν μαθαίνει μόνο να επιλέγει σωστά τι τον ωφελεί σε θέματα διατροφής, αλλά ταυτόχρονα αυτή η απόφαση του, να είναι δηλαδή υγιής, απελευθερώνει τις πανίσχυρες δυνάμεις αυτοίασης του οργανισμού, όπως είχε διαπιστώσει και ο πατέρας της δυτικής ιατρικής, Ιπποκράτης πριν 2,500 χρόνια. Αυτές οι δυνάμεις δεν είναι τίποτα άλλο από την συνεχή, απρόσκοπτη και ισορροπημένη ροή της ζωτικής δύναμης μέσα από την ανθρώπινη ύπαρξη.

Αυτός είναι ο ορθομοριακός ορισμός της υγείας.

Η αποθεραπεία είναι και μία πνευματική εμπειρία;

Καθαρά και μόνο. Ο συνειδητοποιημένος άνθρωπος που δεν είναι βυθισμένος στο σκοτάδι και την άγνοια της ύλης, μέσα από φωτισμένες επιλογές στο τρίπτυχο της ορθομοριακής διατροφικής ιατρικής, νοοτροπία, διατροφή και τρόπο ζωής αναρριχάται ταχύτατα σε πολύ υψηλά επίπεδα πνευματικής συνεδητοποίησης της ύπαρξης του. Μαθαίνει τι και ποιος είναι και εξασκεί το θείο δώρο της ελεύθερης βούλησης για να βελτιώνει συνεχώς την ποιότητα της ζωής του αλλά και των συνανθρώπων του. Η Ορθομοριακή Διατροφική Ιατρική είναι ένα ταξίδι αυτογνωσίας.

Υπάρχει ακόμη η νοοτροπία του «άδειου πιάτου». Τα παιδιά μαθαίνουν ότι είναι αποδεκτά όταν αδειάζουν το πιάτο τους ακόμη και όταν δεν πεινάνε. Πόσο καθορίζει τη διατροφική μας συμπεριφορά η σχέση με τους γονείς μας;

Είναι καθοριστική. Οι γονείς πρέπει πρώτα οι ίδιοι να αντιληφθούν ότι το πιο σημαντικό για την υγεία δεν είναι πόσο αλλά τι τρώει το παιδί. Δυστυχώς η άγνοια των γονέων που προωθείται από τα κοινωνικά δυναμικά, τις παραδόσεις, το οικογενειακό περιβάλλον και τις κακές συνήθειες της καθημερινότητος οδηγούν γονείς και παιδιά σε μία διατριφή άβυσσο με τραγικές συνέπειες. Έχουμε τα θλιβερά πρωτεία των πιο παχύσαρκων παιδιών στον κόσμο αλλά και παιδικών “lifestyle” παθήσεων, όπως υψηλή χοληστερόλη, αλλεργίες, άσθμα, αυτοάνοσα, διαβήτη, έλλειψη προσοχής και συγκέντρωσης, αδυναμία μάθησης, υπερκινητικότητα και παραβατική συμπεριφορά.

Όλα αυτά έχουν συνδεθεί από χιλιάδες επιστημονικές μελέτες με την κακή διατροφή των παιδιών. Για τις σύγχρονες μητέρες που έχουν παγιδευτεί στην επαγγελματική καριέρα είναι συνήθως πιο εύκολο να ετοιμάζουν γρήγορες τροφές – «σκουπίδια» για τα παιδιά τους ή να παραγγέλνουν από ταχυφαγεία, παρά να αφιερώσουν χρόνο, που πολλές φορές δεν έχουν, να ετοιμάσουν ένα σωστό οικογενειακό γεύμα, ακόμα και αν γνώριζαν ποιο πρέπει να είναι αυτό. Είναι πραγματικά ένα κοινωνικό σκάνδαλο τεραστίων διαστάσεων και όλοι πληρώνουμε τα αποτελέσματα. Το αποτέλεσμα είναι να δημιουργούνται κοινωνίες αρρώστων.

Τα ποσοστά παχυσαρκίας στον Δυτικό κόσμο είναι αυξανόμενα, ο παχύσαρκος έχει την ίδια συμπεριφορά με έναν άνθρωπο εξαρτημένο από ναρκωτικές ουσίες;

Αυτό είναι περισσότερο αληθινό από ό,τι υποπτεύεται κάποιος. Όχι μόνο ο παχύσαρκος αλλά και όλοι όσοι δεν τρέφονται σωστά είναι ουσιαστικά εθισμένοι σε αυτά που καταναλώνουν ως «τροφή». Οι σύγχρονες βιομηχανοποιημένες τροφές περιέχουν ουσίες, οι οποίες είναι παρόμοιες σε χημική σύνθεση με την μορφίνη και ονομάζονται «μορφινοειδή». Οι άνθρωποι ψάχνουν μέσω της τροφής την «δόση» τους και πολλοί δεν μπορούν να απεξαρτηθούν εύκολα από τα «νόμιμα» ναρκωτικά που είναι η σύγχρονη βιομηχανοποιημένη διατροφή.

H διατροφή δεν είναι μόνο ατομική υπόθεση αλλά και σημαντικά κοινωνική, σήμερα συμβαίνει μια διατροφική παραπλάνηση και χειραγώγηση των καταναλωτών, πως μπορούμε να γίνουμε πιο συνειδητοποιημένοι καταναλωτές;

Όπως έχω ήδη αναφέρει, όλα αυτά τα αναλύω σε βάθος στο νέο μου βιβλίο «Ο Εικονικός Άνθρωπος» από τις εκδόσεις Κέδρος.

Πιστεύω ότι όλοι μπορούμε να ξεφύγουμε από τις παγίδες της διαφημιστικής και κοινωνικής παραπλάνησης κάνοντας δύο απλά πράγματα – ενημερωνόμαστε για την σωστή διατροφή και δοκιμάζουμε τα αποτελέσματα.

Χιλιάδες «ορθομοριακοί άνθρωποι» το έχουν ήδη κάνει και οι ζωές τους έχουν αλλάξει σε απίστευτο – για τους ίδιους – βαθμό σε  πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Κανένας από αυτούς δεν μπορεί πλέον να παραπλανηθεί. Όλοι αυτοί έχουν ξεχάσει τι είναι ασθένειες και αποτελούν την πρώτη «μαγιά» της νέας κοινωνίας υγιών ανθρώπων που ζουν με αξίες και όχι απαξίες. Την αξιοκρατική κοινωνία.

Τι είναι το κακό;

Η αντίληψη για τη αιώνια σύγκρουση ανάμεσα στο καλό και το κακό είναι βαθιά ριζωμένη στις κουλτούρες όλων των λαών.

Έχουμε διαιρέσει τον κόσμο στα δύο, ο ένας κόσμος είναι αυτός που δεν αξίζει να υπάρχει και είναι βίαιος, καταστροφικός , μοχθηρός και ο άλλος κόσμος είναι αυτός που αξίζει να υπάρχει και είναι καλοσύνη αγάπη ειρήνη.

Αυτή η σύγκρουση καλού  και κακού δεν υπάρχει στην υπόλοιπη φύση, υπάρχει μόνο στην κοινωνία των ανθρώπων

Υπάρχει κακό ή είναι ο ανθρώπινος τρόπος κατανόησης του κόσμου; Πως δημιουργείται αυτό που ονομάζουμε κακό; μήπως όταν κατασκευάζουμε και υπερασπιζόμαστε ψέματα; μήπως όταν απουσιάζει η αλήθεια; Μήπως το κακό είναι αποτέλεσμα της σύγκρουσης ανάμεσα στην αλήθεια και το ψέμα;

Όλη η βία και οι πόλεμοι που είναι σε εξέλιξη αυτή τη στιγμή μήπως έχουν σχέση με κατασκευασμένα ψέματα που κάποιοι άνθρωποι τα έχουν μεταμφιέσει σε αλήθεια;

Καθώς διάβαζα τις ανατριχιαστικές ειδήσεις για τον αποκεφαλισμό του 16χρονου στην Σαουδική Αραβία επειδή έκανε χρήση μιας εφαρμογής του διαδικτύου, την φυλάκιση μιας Ιρανής δικηγόρου επειδή υπερασπίστηκε το δικαίωμα των γυναικών να κυκλοφορούν χωρίς μαντήλα , τις βίαιες καταστολές διαδηλώσεων , σκέφτηκα ότι όλη αυτή η βία σε κάθε περίπτωση ουσιαστικά υπερασπίζεται ένα ψέμα, επιβάλλει ένα ψέμα, επενδύει σε ένα ψέμα. Το ψέμα αυτό γίνεται πανίσχυρο , γίνεται συλλογικό ψέμα, γίνεται μια ακλόνητη πίστη που γίνεται μια φυλακή. Κάθε ψέμα  κάθε ακλόνητη πίστη είναι και ένα τούβλο αυτής της φυλακής που δημιουργεί το κακό.

Το να αμφισβητούμε κυρίαρχες αντιλήψεις δεν είναι πάντα εύκολο, το να εγκαταλείπουμε ασφαλείς και βολικές ερμηνείες για τη ζωή είναι απελευθερωτικό. Αυτό εννοούσε και ο Χριστός όταν έλεγε η αλήθεια θα σας απελευθερώσει.

το βαρύ αποτύπωμα των υδατοκαλλιεργειών γράφει ο περιβαλλοντολόγος Κώστας Παπακωνσταντίνου

Οι υδατοκαλλιέργειες στην Ελλάδα βρίσκονται σε ένα υψηλό βάθρο «ασυλίας» ως κερδοφόρα οικονομική δραστηριότητα «με εξαγωγικό προσανατολισμό». Ωστόσο, αυτή κερδοφορία συμβαίνει επειδή απλά αυτές καταλαμβάνουν περιοχές χωρίς έντονες ανθρώπινες χρήσεις (άρα, παρθένες φυσικές περιοχές) και δεν πληρώνουν το τεράστιο κόστος που έχουν εις βάρος της ισορροπίας του πλανήτη.

Α. Οι υδατοκαλλιέργειες δεν σώζουν άγρια ψάρια – τα εξαφανίζουν

Κάποιοι νομίζουν ότι τρώγοντας ψάρια από κλωβούς γλιτώνουν τη ζωή άγριων ψαριών που θα αλιεύονταν στη θέση τους – συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο.

Όλα τα δημοφιλή ψάρια που εκτρέφουμε (τσιπούρα, λαβράκι, σολομός κ.λπ.) είναι σαρκοφάγα και στη φύση βρίσκονται ψηλά στην τροφική πυραμίδα και, άρα, είναι σχετικά ολιγάριθμα. Για να τα «καλλιεργούμε» σε αφθονία χρησιμοποιούμε ιχθυοτροφές που φτιάχνονται από άγρια ψάρια. Για κάθε κιλό ψαριού από κλωβούς έχουν αλιευθεί τουλάχιστον διπλάσια και συνήθως  τετραπλάσια κιλά άγριων ψαριών.

Σχεδόν το ένα πέμπτο των ψαριών που αλιεύονται αυτή τη στιγμή στη φύση γίνονται ιχθυοτροφές. Αυτή η παράνοια στερεύει τους ωκεανούς. Τεράστιοι στόλοι αλιευτικών – ιδίως στις Νότιες Θάλασσες- αλιεύουν εκατομμύρια τόνους από μικρά ψάρια και κριλ για ψαροτροφή.

[Σημείωση: η ιχθυοκαλλιέργεια αποτελεί λύση στο παγκόσμιο διατροφικό αδιέξοδο αλλά όχι με τέτοια ψάρια. Οι εκτατικές ιχθυοκαλλιέργειες κυπρινοειδών και τιλάπιας (που τρέφονται με βένθος, άλγες ή υδρόβια βλάστηση) έχουν σχεδόν μηδενικές εισροές και προσφέρουν φθηνή πρωτεΐνη. Αυτά δεν έχουν καμία σχέση με τις επιθετικές βιομηχανίες τσιπούρας λαβρακιού και σολομού.

Β. Ρύπανση και χημικά χωρίς έλεγχο

Θα φανταζόμασταν μια κτηνοτροφική μονάδα που παράγει 1.000 τόνους κρέατος το χρόνο στη στεριά, χωρίς βιολογικό καθαρισμό; Χωρίς έλεγχο για τα χημικά και αντιβιοτικά που χρησιμοποιεί;  Κι όμως, στις ιχθυοκαλλιέργειες χιλιάδες τόνοι περιττωμάτων ψαριών και υπολειμμάτων ψαροτροφών καταλήγουν απευθείας στη φύση. Όσο κι αν τα θαλάσσια ρεύματα διαχέουν τη ρύπανση και οι φυσικοί αποικοδομητές «δουλεύουν στο φουλ», η συνεχής αύξηση της παραγωγής φέρνει πολλές περιοχές στα όρια. Συνεχώς πληθαίνουν οι περιπτώσεις μη αντιστρεπτού ευτροφισμού, έλλειψης οξυγόνου και διαταραχής των οικολογικών συνθηκών (ανάπτυξη αλγών, ασθενειών κ.λπ.).

Βέβαια, οι υδατοκαλλιέργειες πληρώνουν πρώτες το κόστος της ρύπανσης με μαζικούς θανάτους ψαριών (όπως στον Αμβρακικό και πρόσφατα στα νησιά Λοφότεν στη Νορβηγία). Πρόκειται για τυπικό παράδειγμα «ιμπεριαλιστικής» ανάπτυξης: αυξανόμενη ληστρική εκμετάλλευση και κερδοφορία και, όταν έρθει η κατάρρευση, πηγαίνουμε αλλού. Μόνο που, πλέον, τα όρια στενεύουν για όλους.

Το ίδιο ισχύει και με την χημική ρύπανση από αντιβιοτικά και φορμόλη. Ο τρόπος χρήσης τους θα ήταν αδιανόητος στη στεριά, καθώς εκατοντάδες τόνοι χημικών χρησιμοποιούνται από τις μονάδες και όλα διαχέονται άμεσα στο φυσικό περιβάλλον.

Γ. Παράπλευρες απώλειες

«Κρυμμένα» πίσω από τους κλωβούς στην θάλασσα είναι τα λεγόμενα «Συνοδά Έργα». Λιμάνια, προβλήτες, αποθήκες, δρόμοι και πολλά άλλα συνοδεύον την ανάπτυξη των υδατοκαλλιεργειών και επιβάλλονται ως απαραίτητα για να προχωρήσουν οι «επενδύσεις», αλλάζοντας εντελώς τη φυσιογνωμία των γειτονικών ακτών. 

Επίσης παραβλέπονται σοβαρά δευτερογενή προβλήματα εντός ευαίσθητων οικοσυστημάτων (όπως στις Εχινάδες). Η καταδίωξη προστατευόμενων ψαροφάγων ειδών (φώκιες, ερωδιοί, πελεκάνοι), η θανάτωση πουλιών στα δίχτυα των κλωβών, η όχληση από τις εγκαταστάσεις και το φωτισμό, η διατάραξη φυσικών πληθυσμών ψαριών μέσω των υπολειμμάτων τροφής (σε κανένα Εθνικό Πάρκο στη στεριά δεν θα επιτρεπόταν να αφήνει κάποιος τόνους τροφής), η γενετική αλλοίωση των φυσικών πληθυσμών από τα γενετικά τροποποιημένα ψάρια που δραπετεύουν. Σχεδόν καμία Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ακόμη και σε Εθνικά Πάρκα) δεν ασχολείται με αυτά.  

Χρειάζονται πολλά να γίνουν με κυριότερα την αναθεώρηση του προχειρότατου Χωροταξικού Σχεδίου για τις Υδατοκαλλιέργειες (το οποίο βιαστικά έγινε για να προστατέψει νομικά τις μονάδες από προσφυγές) και την εξασφάλιση αξιόπιστων μετρήσεων ποιότητας του θαλάσσιου περιβάλλοντος γύρω από αυτές.

Πρώτα, όμως πρέπει να αντιμετωπίζουμε τις ιχθυοκαλλιέργειες ως αυτό που είναι: όχι αθώος «πρωτογενής τομέας», αλλά βαριές επενδύσεις με τεράστιες επιπτώσεις στον πλανήτη.

οι αόρατοι

Σημείωμα εκδότριας

Το δικαίωμα στην εργασία και ο σεβασμός των δικαιωμάτων και της αξιοπρέπειας των εργαζομένων είναι τα βασικά κοινωνικά και οικονομικά δικαιώματα.

Αυτά τα δικαιώματα είναι αλληλένδετα με την εξέλιξη της δημοκρατίας, όταν απουσιάζουν η δημοκρατία αποδυναμώνεται γίνεται εύθραυστη και οι κοινωνικές ανισότητες οξύνονται. Οι ανισότητες αυτές πάντα επιδεινώνουν τη θέση εκείνων που είναι ήδη ευάλωτοι.

Στη σύγχρονη Ελλάδα όπου η παραοικονομία δημιουργεί και κινεί σε σημαντικό βαθμό την οικονομική δραστηριότητα, η ανασφάλιστη εργασία είναι το φυσικό επακόλουθο.

Χιλιάδες εργαζόμενοι αναγκάζονται να δουλεύουν ανασφάλιστοι, είναι οι «αόρατοι» εργαζόμενοι τους οποίους δεν προστατεύει κανένα δίκαιο.

Ζούμε σε μια κοινωνία που δεν δημιουργεί προυποθέσεις για εργασία , όπου πολλοί επιβιώνουν οριακά με κοινωνικά επιδόματα και οι αποκλεισμένοι  νιώθουν ότι δεν εκπροσωπούνται σε αυτή την δημοκρατία.

Υπάρχει συνδικαλισμός για να υπερασπιστεί τα δικαιώματα αυτών των εργαζομένων;  ΟΧΙ Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις είναι απαξιωμένες και ουσιαστικά απούσες. Διοργανώνουν διαδηλώσεις- ατραξιόν για να γίνουν είδηση στα ΜΜΕ και για να δικαιολογήσουν την θεσμική τους ύπαρξη.

Ποιος βλέπει τους «αόρατους» εργαζόμενους;

Ποιος μπορεί να δει τους ανθρώπους πίσω από τους αριθμούς;

η κατήχηση

Πρόσφατα η εκκλησία μοίρασε ένα φυλλάδιο με μια λίστα δραστηριοτήτων από τις οποίες πρέπει να απέχουν οι νέοι.

Η θρησκευτική κατήχηση έχει διαποτίσει γενιές και γενιές  με ενοχικά αισθήματα, η θρησκευτική « παιδεία» λειτουργεί και σε υποσυνείδητο επίπεδο. Ακόμη σήμερα  στην Ελλάδα μια γυναίκα με περίοδο δεν επιτρέπεται να μεταλαμβάνει γιατί θεωρείται βρώμικη και ο αυνανισμός θεωρείται αμαρτία.

Ένας άνθρωπος γεμάτος ενοχές , φόβο και ανησυχία για τιμωρία και μια κόλαση να κρέμεται πάνω από το κεφάλι του  και του οποίου η θρησκευτική κατήχηση  του αφαιρεί αξία πως θα μπορέσει να αγαπήσει τον εαυτό του.

Έτσι ανοίγει η πόρτα της υποκριτικής και ψεύτικης ζωής όπου όλα γίνονται μια κοινωνική υποχρέωση, μια βιτρίνα και η ζωή μια αναγκαστική διεκπεραίωση.

Κάθε άνθρωπος έχει μέσα του έναν ιερό χώρο, αυτή η θρησκευτική κατήχηση τον βεβηλώνει. Αυτός ο χώρος όταν παραμένει καθαρός είναι πλήρης αγάπης.

Είμαστε εδώ για να βιώσουμε το συναρπαστικό ταξίδι της ζωής.

Η ζωή δεν έχει αποτυχίες, σε αυτή τη ζωή δεν μπορούμε να αποτύχουμε γιατί η ζωή είναι  μια συνεχής εξελικτική διαδικασία που μας αναγκάζει να αλλάζουμε να εξελισσόμαστε συνεχώς μέσα από λάθη, δοκιμασίες, προκλήσεις, προβλήματα και εμπειρίες.

Μέσα μας όλοι έχουμε το σπόρο της μεγαλοσύνης, η αυτοαγάπη  είναι εκείνη που θα τον κάνει να ανθίσει.

Ιπποθεραπεία

Ιπποθεραπεία, η σχέση του ανθρώπου με το άλογο

που θεραπεύει και μας συνδέει ξανά με τη φύση!

Συνέντευξη με την κα Κατερίνα Καχριμάνη  ψυχολόγο, κοινωνιολόγο υγείας , προπονήτρια ιππασίας  από την Μαρία Παπανικολάου

Υπάρχει μια παλιά ινδιάνικη ιστορία για το πώς ήρθαν τα άλογα στη γη. ‘Ήταν λέει ένας κυνηγός που γύριζε από το μακρύ ταξίδι του στα βουνά με το σακί του, γεμάτο δέρματα. Λίγο πριν φτάσει στο χωριό του εμφανίστηκε εμπρός του ένας ταξιδιώτης και του ζήτησε να παίξουνε στα ζάρια τις γούνες του. Σαν αντάλλαγμα θα έπαιρνε μια πολύτιμη πέτρα. Ο κυνηγός δέχτηκε.  Τα ζάρια χτυπούν το έδαφος και ο κυνηγός χάνει. Συνεχίζει να παίζει ώσπου τα χάνει όλα: τα δέρματα, το σπίτι, τα ζώα του, την οικογένειά του ολόκληρη και στο τέλος ποντάρει ακόμα και την ίδια του τη ζωή. Όταν χάνει και αυτή ο ταξιδιώτης τον παίρνει μαζί του σε ένα ταξίδι ονειρικό, σε ένα κόσμο πανέμορφο, ιδανικό και γεμάτο από περίεργα πλάσματα, ψηλά, τετράποδα όντα, αγέρωχα και δυνατά που τρέχουν σαν τον άνεμο. Τα λένε άλογα. Εκεί ο κυνηγός γνωρίζει τα άλογα. Μαθαίνει να τα ιππεύει, να τα περιποιείται, να συνεργάζεται μαζί τους. Κάποτε ο άγνωστος ταξιδιώτης θαύμασε τόσο τη γενναιότητα του κυνηγού που του έδωσε τα άλογα να τα φέρει στη γη:  «Μόνο οι τολμηροί», του είπε, «κερδίζουν τα δώρα στη ζωή». Ο κυνηγός πήρε μαζί του τα άλογα και γύρισε στον κόσμο μας, από τότε άνθρωπος και άλογο πορεύονται μαζί.

Πραγματικά, πέρα από τον ινδιάνικο μύθο, δεν ξέρουμε πότε ακριβώς ο άνθρωπος άρχισε να εξημερώνει άλογα, ωστόσο οι παγκόσμιες μυθολογίες περιλαμβάνουν πολλές ιστορίες με άλογα που δείχνουν την αγάπη και το σεβασμό του ανθρώπου στο περήφανο αυτό τετράποδο.  Είτε ως πολεμική μηχανή, είτε ως σύντροφος στο κυνήγι, είτε ως μεταφορικό μέσο, το άλογο κατέχει μια περίοπτη θέση στην εξέλιξη του ανθρώπινου πολιτισμού. Στις μέρες μας, και παρόλη την τεχνολογική ανάπτυξη, το άλογο συνεχίζει να έχει το σεβασμό και την αγάπη των ανθρώπων. Η χρήση του πλέον ακόμα και για θεραπευτικούς σκοπούς είναι σημαντική και αυτό δείχνει πως ο άνθρωπος συμπορεύεται μαζί του ακόμα.

, Πείτε μας τι είναι η ιπποθεραπεία ή θεραπευτική ιππασία?

Η ιπποθεραπεία  είναι μια δραστηριότητα που στοχεύει στην αποκατάσταση της υγείας του ανθρώπου με τη συμβολή του αλόγου. Η κύρια διαφορά της από την ιππασία είναι το γεγονός πως στην ιππασία ο αναβάτης συνεργάζεται με το άλογο για να πετύχει ένα αποτέλεσμα (έναν αγώνα, μια νίκη, μια μετακίνηση). Στην ιπποθεραπεία  ο αναβάτης, ως ασθενής πλέον, γίνεται δέκτης της δράσης-ενέργειας του αλόγου. Ως  μέθοδος είναι μοναδική για πολλούς λόγους και δίνει πολλές και διαφορετικές δυνατότητες σε πολύ μεγάλη γκάμα ασθενών. Τι εννοώ με αυτό… για παράδειγμα, από την ιπποθεραπεία μπορούν να ωφεληθούν άτομα με κινητικά ζητήματα που μπορούν να κάνουν φυσιοθεραπεία πάνω στο άλογο, επίσης ένα μεγάλο κομμάτι της ψυχολογίας και της ψυχιατρικής μπορεί να βρει εφαρμογές στην  ψυχοπαιδαγωγική ιπποθεραπεία και στη θεραπεία με άλογο.

Η ίδια η ιππασία ως δραστηριότητα  μπορεί να αποτελέσει θεραπεία αφού στηρίζεται στη σχέση του αναβάτη με το άλογο σε μια σχέση αλληλεπίδρασης. Αυτή η σχέση μπορεί να είναι από μόνη της θεραπευτική. Να σημειώσουμε εδώ πως από το 1996 η ιππασία είναι και παραολυμπιακό άθλημα, γεγονός που δείχνει πως άτομα με ειδικές δεξιότητες επιλέγουν σε μεγάλο βαθμό να ασχοληθούν με την ιππασία.

 Αλήθεια η ιππασία και κατ’ επέκταση η ιπποθεραπεία, σε ποιούς απευθύνεται;

Στα χρόνια που ζούμε, θα έλεγα προς όλους! Όμως, σαφώς, ως ψυχολόγος θα έλεγα πως υπάρχουν κάποιες κατηγορίες στις οποίες η εφαρμογή της ιπποθεραπείας  είναι πραγματικά αποτελεσματική και συγκεκριμένα σε άτομα με: ψυχοκινητικές ασθένειες, νευρολογικές ασθένειες, με κινητικά προβλήματα, με νοητική υστέρηση, με ψυχικές νόσους, σε παιδιά με αναπτυξιακά προβλήματα και με μαθησιακά προβλήματα. Επίσης, λειτουργεί θετικά σε άτομα που χρίζουν ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης και επανένταξης. Τα αποτελέσματα της ιπποθεραπείας σε συνάρτηση με την σωστή καθοδήγηση από ειδικευμένο ψυχολόγο είναι εξαιρετικά.

 Πότε κάποιος δεν μπορεί να κάνει χρήση της ιπποθεραπείας υπάρχουν κάποιες  «αντενδείξεις» ;

Μπορούμε όλοι να αναζητήσουμε την θεραπευτική πλευρά του αλόγου και της φύσης, γιατί το άλογο μας φέρνει πιο κοντά στο φυσικό μας περιβάλλον. Ωστόσο, ναι,  υπάρχουν κάποιες αντενδείξεις και η ιππασία δεν επιτρέπεται στις εξής περιπτώσεις: όταν υπάρχουν ανοιχτές πληγές, μεγάλες αλλεργικές αντιδράσεις,  αποκόλληση αμφιβληστροειδούς ή οφθαλμολογικές παθήσεις,  πολύ βαθιές ψυχικές ασθένειες, κακώσεις του ισχίου, μη εγχειρισμένη υδροκεφαλία και το πιο σημαντικό κάποιες περιπτώσεις ασθενειών που προκαλούν έλλειψη ελέγχου κεφαλής σε κινητική ανάπτυξη και έλλειψη ενεργής καθιστής θέσης (δηλαδή αν κάποιος πραγματικά αδυνατεί να καθίσει πάνω στο άλογο).

, Περιγράψτε μας πώς λειτουργεί η σχέση του ανθρώπου με τα άλογα;

Είναι μαγική και μιλώ από την πολύχρονη εμπειρία μου δουλεύοντας με άλογα και ανθρώπους. Τα άλογα είναι απίστευτα φίλτρα αρνητικής ενέργειας . Την απορροφούν και την μετατρέπουν σε χαρά, δίνουν το αίσθημα της  ελευθερίας και της γαλήνης. Επίσης τα άλογα ως μυθικά και παραμυθένια όντα, «χτίζουν» στον άνθρωπο που έρχεται σε επαφή μαζί τους, το πολύ σημαντικό αίσθημα της αυτοπεποίθησης και της αυτοεκτίμησης,  καθώς και την αίσθηση της εμπιστοσύνης και της αγάπης, εφόσον ο αναβάτης μπορεί να συνδέσει την ιππασία με τη σκέψη: ‘’Αφού μπορώ και συνεργάζομαι με το άλογο αυτό το όμορφο και μεγάλο ζώο μπορώ να καταφέρω και άλλα πράγματα’’.

 Πείτε μας πως ασχοληθήκατε με την ιπποθεραπεία. Είναι δύσκολο αυτό που κάνετε;

 Στην ζωή, τα περισσότερα πράγματα είναι αποτέλεσμα πολλών παραγόντων. Οι ιστορίες μας, μικρές και μεγάλες, είναι σημαντικές και μας σμιλεύουν, στο βάθος του χρόνου.  Τα άλογα είναι η μεγάλη μου αγάπη, ένας μεγάλος έρωτας από τότε που ήμουν παιδί. Ο παππούς μου με πήγαινε βόλτες σε στάβλους και εγώ τα θαύμαζα και τα ονειρευόμουν. Κάποτε, έξω από την πόλη που ζούσα βρήκα έναν αγρότη με άλογα και ρώτησα τι πρέπει να κάνω για να ανέβω σε ένα από αυτά. Με ρώτησε αν ήξερα από άλογα και εγώ απάντησα, ψέματα, πως ξέρω. Τότε εκείνος μου έδωσε ένα φτυάρι και μια σκούπα για να  τα καθαρίσω και με άφησε μαζί τους από την πρώτη μέρα. Είχα κερδίσει ένα δώρο από το πουθενά. Εκεί έμαθα τα άλογα από κάθε τους πλευρά. Έτσι ξεκίνησε για μένα το ταξίδι.

Με άγνοια κινδύνου ασχολήθηκα με ένα άλογο που ήταν ανεκπαίδευτο και έτσι βήμα βήμα και ενστικτωδώς ανακάλυψα κάτι που θα μάθαινα αργότερα στις σπουδές μου, την ουσία της ιπποθεραπείας: Δηλαδή τον τρόπο που τα άλογα διαισθάνονται τα ανθρώπινα αισθήματα και συνδέονται μαζί μας.

Σε δεύτερη φάση πέρασα και από την αθλητική ιππασία, αλλά δεν μπόρεσα να συμβιβαστώ με το γεγονός της εκμετάλλευσης των αλόγων. Δεν ταίριαζε αυτό με το δικό μου συναισθηματικό δέσιμο. Πέρασαν χρόνια, σπούδασα κοινωνιολογία της ιατρικής και της υγείας και ταυτόχρονα πήρα το πτυχίο μου στη προπονητική της ιππασίας. Ενώ το 2009 έκανα και το όνειρό μου πραγματικότητα με ένα μεταπτυχιακό στη ιπποθεραπεία. Από τότε ασχολούμαι με αυτήν.

Τώρα στην ερώτησή σας για τη δυσκολία της ιπποθεραπείας. Είναι και δεν είναι δύσκολη.  Στο εξωτερικό, όπου σπούδασα υπάρχουν ολοκληρωμένα  προγράμματα, όπου είσαι μέλος μιας ομάδας και δέχεσαι υποστήριξη και βοήθεια. Υπάρχουν υποδομές για την υποστήριξη ανθρώπων με σοβαρά προβλήματα υγείας. Το δύσκολο ήταν όταν ήρθα στην Ελλάδα, όπου δεν υπήρχε κάτι ανάλογο. Έφερα από το εξωτερικό μαζί με τα όνειρά μου, τα άλογα, τον εξοπλισμό μου και τις γνώσεις μου, αλλά ακόμα εδώ δεν υπάρχει  η αντίστοιχη τεχνογνωσία ούτε και οι ευκαιρίες για να εφαρμόσω όσα γνωρίζω. Όταν ζήτησα βοήθεια είδα ότι το αντικείμενο ήταν σχεδόν άγνωστο.  Έχω όμως ελπίδα ότι σύντομα θα αλλάξουν τα πράγματα.

Ποια είναι η σχέση του αλόγου με τα παιδιά και πως μπορεί να τα βοηθήσει να αναπτυχθούν σωστά;

Ζούμε σε ενώ κόσμο που τα παιδιά μεγαλώνουν σε ένα αποστειρωμένο περιβάλλον, σε σπίτια-κουτιά με τηλεοράσεις, κινητά και τάμπλετ, ως αποτέλεσμα οι μόνες  αισθήσεις που διεγείρονται είναι:  η όραση και η ακοή. Ο άνθρωπος για να αναπτυχτεί ψυχοσωματικά χρειάζεται όλες του τις αισθήσεις σε ισορροπία. Εδώ έρχεται η ιπποθεραπεία ως μια φυσική δράση που βγάζει τα παιδιά από τα κουτιά και τα βοηθάει μέσα από την επαφή με την φύση (η ιπποθεραπεία γίνεται σε ανοιχτούς χώρους) και μέσω της επαφής με ένα άλλο ζωντανό ον, τα παιδιά ανακτούν την ισορροπία που χρειάζονται. Αυτή είναι και η ουσιαστική βοήθεια που προσφέρει η ιπποθεραπεία γινόμενη η αφορμή την επιστροφή τους στη φύση, όχι στη φύση γενικώς,  αλλά στη δική μας ‘’φύση’’.  Αυτή είναι και η διαδικασία που δημιουργεί την αυτοθεραπεία.  Με λίγα λόγια η  ιπποθεραπεία για  παιδιά αποτελεί μια σπουδαία και θεραπευτική αλυσίδα: φύση, κίνηση, μοίρασμα, επαφή, δημιουργία και χαρά.

 Το αποτέλεσμα είναι η εκτόνωση του άγχους και των αρνητικών συναισθημάτων και όλα αυτά σε ένα κλίμα που μας φέρνει κοντά στις βασικές μας αρχές όπως η αγάπη χωρίς όρους , η υγεία και η αυτοεκτίμηση. Στα παιδιά με ειδικές ανάγκες λειτουργούν όλα τα παραπάνω συν κάποια θεραπευτικά οφέλη που μπορεί να προσφέρει  μόνο το άλογο (πχ: κώδικας περπατήματος στα παιδιά με κινητικέ προβλήματα και κώδικας επικοινωνίας στα παιδιά με αυτισμό).

 Ποιο είναι το όνειρό σας για το μέλλον της ιπποθεραπείας στην Ελλάδα;

Στην Ελλάδα έχουν γίνει ήδη τα πρώτα δειλά βήματα στην Ιπποθεραπεία(Κέντρο Θεραπευτικής Ιππασίας Σερρών & Σύνδεσμος Θεραπευτικής Ιππασίας Ελλάδος στο Γουδί). Αυτοί οι δυο φορείς έχουν γίνει με ιδιωτική πρωτοβουλία,  αλλά ευτυχώς έχουν πια στήριξη από την τοπική αυτοδιοίκηση και το κράτος. Αυτό είναι και το όνειρό μου για την Κορινθία.  Να δημιουργηθεί ένα κέντρο ιπποθεραπείας, με εγκαταστάσεις και συνεργασίες που να αντιστοιχούν στις ευρωπαϊκές προδιαγραφές.

Ελληνικός εμφύλιος συνέντευξη με τον Σάββα Σαββόπουλο ψυχίατρο ψυχαναλυτή , διδάκτορα της Ιατρικής σχολής του πανεπιστημίου της Γενεύης

Έχει θρηνήσει η ελληνική κοινωνία για τον εμφύλιο πόλεμο;

: Ο ελληνικός εμφύλιος τη δεκαετία του 40 αποτέλεσε μια εθνική τραγωδία για τον τόπο μας, που έπληξε με άμεσο ή έμμεσο τρόπο σχεδόν κάθε ελληνική οικογένεια. Για μια δεκαετία άτομα, οικογένειες και κοινότητες έζησαν με τη βία, την έλλειψη προστασίας από το κράτος και με τον φόβο πώς κάποιος θα επιτεθεί. Τα τραύματα που δημιουργήθηκαν σε αυτήν την περίοδο γενικά δεν μιλήθηκαν από θύτες και θύματα. Όμως και μετά το πέρας των ένοπλων συγκρούσεων ένας απροσδιόριστος φόβος αιωρούνταν πάνω από την χώρα μέχρι την πτώση της χούντας και την μεταπολίτευση το 1974. Αυτή η αλλαγή ήρθε ύστερα από την ήττα της Ελλάδας από την Τουρκία στην Κύπρο, η οποία μέχρι σήμερα κατέχει μεγάλο τμήμα του νησιού. Για να πενθήσει το άτομο ή η ομάδα (οικογένεια, κοινότητα) κάποια απώλεια θα πρέπει, πριν από όλα, να εκφράσει λεκτικά το τραυματικό βίωμα κατά τον τραυματισμό και ύστερα να σκεφτεί πάνω στα ζητήματα που θίγονται. Αυτός που πληγώθηκε θα πρέπει να αντιπαραθέσει το αφήγημα του με εκείνο του αντιπάλου του, που επίσης πληγώθηκε, αναζητώντας τα δικά του λάθη και τα σημεία σύγκλισης. Η συννενόηση απαιτεί να αναγνωριστεί και να γίνει σεβαστός ο αντίπαλος. Κάτι τέτοιο ήταν ανέφικτο όταν ηττήθηκε ο Δημοκρατικός στρατός, γιατί επικράτησαν πολωτικές απόψεις στα δυο στρατόπεδα. Απόψεις του τύπου « με το όπλο παρά πόδα» στην παράταξη των ηττημένων και η μισαλλόδοξη και καταδιωκτική πολιτική των νικητών προς τους πολιτικούς αντιπάλους τους δεν ευνοούσε την εθνική συμφιλίωση.  Η προοπτική της συμφιλίωσης βασίζεται στην αναγνώριση της πραγματικότητας και της ισχύος του συλλογικού υπερεγώ, που υπαγορεύει στον κάθε άνθρωπο τι είναι σωστό και τι είναι λάθος. Στην χώρα μας τα αφηγήματα των ελίτ τόσο των νικητών όσο και των ηττημένων παρεμπόδισαν την ψυχική επεξεργασία των τραυμάτων των πολιτών που συγκρούστηκαν στον εμφύλιο και των οικογενειών τους. Οι ιδεολογίες και ο λόγος των ηγεσιών των αντιτιθέμενων πολιτικών δυνάμεων, εγκλώβισαν τους οπαδούς τους σε ανέφικτες μαξιμαλιστικές επιδιώξεις και τους παρεμπόδισαν να σκεφτούν ελεύθερα πάνω σε αυτό που συνέβη και άρα να κάνουν την εργασία του πένθους. Κυριάρχησε η ιδεολογική καθαρότητα και η «ηθική» στις δυο παρατάξεις, που ουσιαστικά αποσκοπούσαν στη συσκότιση της αλήθειας και τη συγκάλυψη των ευθυνών και της ανικανότητας των ηγεσιών τους που έσυραν την χώρα στο χάος. Όλοι αρνιούνταν να ερευνήσουν και να καταλάβουν  τι συνέβη. Δεν είναι τυχαίο ότι το 1989 οι παλιοί αντίπαλοι, όντας κυβερνητικοί εταίροι έκαψαν τους φακέλους, ενώ και τα αρχεία του ΚΚΕ δεν είναι προσβάσιμα στην έρευνα. Μετά την μεταπολίτευση η σκέψη των πολιτών σε κάποιο βαθμό απελευθερώθηκε και η επεξεργασία των παλαιών τραυματικών καταστάσεων κατέστη εφικτή. Μια σχετική αναζωπύρωση εμφυλιοπολεμικών αφηγημάτων και συνθημάτων διαπιστώσαμε κατά την πρόσφατη οικονομικοκοινωνική κρίση. Ωστόσο παρά τις υπερβολές και τους λεονταρισμούς δεν έγιναν πολιτικά ολισθήματα τέτοια που θα μπορούσαν και πάλι να εκτρέψουν την χώρα στο χάος. Έτσι παρά τις οποίες δυσκολίες που υπήρξαν και υπάρχουν στο πεδίο της εθνικής συνεννόησης σε πολιτικό επίπεδο, έχει γίνει σημαντική εργασία σε διάφορα επιστημονικά επίπεδα (ιστορικοί, πολιτικοί επιστήμονες, ψυχαναλυτές κλπ.) για την κατανόηση εκείνης της περιόδου, γεγονός που διευκολύνει τις διαδικασίες πένθους.

. Τα τραύματα του εμφύλιου σπαραγμού έχουν μεταδοθεί και στις νεότερες γενιές;

 : το κάθε άτομο διαμορφώνεται όχι μόνο με όσα συνειδητά θεωρεί ότι τον επηρέασαν αλλά κυρίως από όσα ασυνείδητα δόμησαν τον ψυχισμό του. Πρωταρχικό ρόλο παίζουν οι ταυτίσεις, ιδιαίτερα οι πρώιμες, με πρόσωπα και καταστάσεις του περιβάλλοντός του, κυρίως του οικογενειακού, του κοινωνικού, προσώπων που αγάπησε αλλά και μίσησε. Η κλινική εμπειρία αποκαλύπτει ότι υφίσταται μια ασυνείδητη διαγενεακή μετάδοση τραυματικών εμπειριών, αλλά και χαρακτηριστικά προσώπων από προηγούμενες γενιές στις επόμενες. Αυτή η διαγενεακή μετάδοση στις επόμενες γενεές γίνεται άρρητα και συνεπώς αυτό που θα τις εποικίσει  εμφανίζει κενά και τροποποιήσεις σε σχέση με όσα βίωσε η γενιά που τα έζησε και γι’ αυτό είναι δύσκολα προσβάσιμα. Οι πιο κρυφές πλευρές των εμπειριών που μεταδίδονται είναι εκείνες που η προηγούμενη γενιά έζησε, αλλά δεν μπόρεσε να εκφράσει και πολύ περισσότερο να πενθήσει. Τα άτομα των επόμενων γενεών θα βιώσουν συναισθήματα (θλίψη, πόνος, κλπ.) που δεν καταλαβαίνουν από που προέρχονται και θα τα επικαιροποιούν στις σχέσεις με το δικό τους περιβάλλον, χωρίς να καταλαβαίνουν τον λόγο. Δηλαδή το φάντασμα που στοιχειώνει το υποκείμενο προέρχεται από το ασυνείδητο ενός άλλου (ενός γονιού, ένα μυστικό διαγενεαλογικό). Στο γεγονός ότι αυτό που αποκρύπτεται σε κάποιο άτομο, προέρχεται από τον άλλον, δομείται η έννοια της κρύπτης την οποία εισήγαγαν οι ψυχαναλυτές Abraham και Torok. Στην κρύπτη έχουν εναποτεθεί οι εξαίσιοι νεκροί οι οποίοι δεν μπόρεσαν να ταφούν με τα πρέποντα τελετουργικά. Το μυστικό που έχει σφραγιστεί μέσα στην κρύπτη δεν μπορεί να αποκωδικοποιηθεί, όμως εν αγνοία του καθορίζει αυτόν που το φέρει. Η προσπέλαση αυτών των καταστάσεων και η σύνδεσή τους με εμπειρίες ατόμων προηγούμενων γενεών, ενδεχομένως είναι εφικτή με την ψυχαναλυτική προσέγγιση. Αυτές οι μη ρηματοποιημένες, αδιανόητες τραυματικές καταστάσεις, που έζησαν τα άτομα και δεν μπόρεσαν να εκφραστούν, ούτε να κατανοηθούν από τους κατιόντες, ίσως αντιστοιχούν σε αυτό που οι ιστορικοί ονόμασαν σιωπές της ιστορίας.

. Υπήρξε εμφύλια σύγκρουση και μέσα στην ελληνική οικογένεια; Ποια ήταν η ψυχολογική κατάσταση των παιδιών

 Η ελληνική οικογένεια εθίγη ιδιαίτερα από τον εμφύλιο. Αν χάθηκε κάποιο μέλος της οικογένειας η υπόλοιπη στενή οικογένεια διατήρησε την συνοχή της και προσπάθησε να επιβιώσει, κρατώντας το θύμα ως «ήρωα» ή «μάρτυρα» στην καρδιά του, δηλαδή ως ένα ιδεώδες. Στο συλλογικό έργο, με επιμέλεια Ι. Βαρτζόπουλου: «Ο Ελληνικός Εμφύλιος – Μία Ψυχαναλυτική Προσέγγιση», που πρόσφατα κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αρμός, εξετάζονται τέτοιες περιπτώσεις και πως αυτές μετά από δεκαετίες βαραίνουν -μέσα από την διαγενεακή μετάδοση του τραύματος- στην ατομική και οικογενειακή ζωή των απογόνων. Κάποιες φορές σε ευρύτερες οικογένειες έτυχε να πολεμούν σε αντίθετα στρατόπεδα πρώτα ξαδέρφια η δεύτερα ξαδέρφια, ευτυχώς σπανιότερα αδέρφια, με αποτέλεμα και ρωγμές στις σχέσεις μεταξύ επιμέρους οικογενειών στο σόι.  Υπήρξαν όμως και άτομα σε μια οικογένεια, που είχαν προσωπικές διαφορές από ιδιοτέλεια, που προσχώρησαν σε κάποια από τις δυο παρατάξεις για να ενισχύσουν την θέση τους στην αντιπαράθεση με τον συγγενή τους. Οι άνθρωποι πάντα θα βρίσκουν λόγους να επιτίθενται ο ένας στον άλλον  με στόχοτην εκμετάλλευση η την εξοντωση. Δεν έχετε παρά να σκεφτείτε τα παιδιά των πρωτοπλάστων,  τον Άβελ και τον Κάιν. Ήσαν δύο μόνο αδέλφια στον κόσμο και το ένα σκότωσε το άλλο. Η βία είναι δυνητικό χαρακτηριστικό κάθε ανθρώπου. Ο Φρόυντ τόνισε ότι δεν υπάρχει στον άνθρωπο η παραμικρή ενστικτώδης απέχθεια στο να χύσει το αίμα άλλου ανθρώπου. «Είμαστε οι κατιόντες μιας τεράστιας αλυσίδας γενεών δολοφόνων. Έχουμε την ευχαρίστηση του φόνου στο αίμα». Ίσως απορρίπτουμε με φρίκη ένα έγκλημα για να αποστασιοποιηθούμε από αυτό και να κρατήσουμε ασυνείδητη την πρωτόγονη βαναυσότητα, μια στάση πάνω στην οποία δομήθηκε ο πολιτισμός.

Η κατασκευή του εχθρού και του κακού είναι η βάση και του εμφύλιου πολέμου;

Ο Ζαν Πωλ Σαρτρ έλεγε ότι η κόλαση είναι ο άλλος. Ήθελε με αυτήν την διατύπωση να τονίσει ότι η κόλαση βρίσκεται στον καθένα μας και για να απαλλαγούμε από την ευθύνη της διαχείρησής της, την αποδίδουμε στον άλλον. Και ο Μάνος Χατζιδάκις σε κάποιο άρθρο του έγραφε: «… ο νεοναζισμος δεν είναι οι άλλοι’. Το καλό και το κακό συνυπάρχουν στον κάθε άνθρωπο. Όμως είναι πολύ δύσκολο για τον καθένα μας να παραδεχτεί ότι ο ίδιος είναι κακός, ότι ο ίδιος έχει εχθρικά αισθήματα προς τον άλλον. Για να δικαιολογήσει την στάση του, με αφορμή κάποιο ζήτημα, ακόμα και μικρής σημασίας, συχνά προβάλλει τη δική του επιθετικότητα στον άλλον και έτσι νιώθει ότι ο άλλος τον απειλεί και συνεπώς, με την σειρά του, νομιμοποιείται να του επιτεθεί, ακόμα και να τον αφανίσει. Αυτό διευκολύνεται εάν ο αντίπαλος είναι πραγματικά κακόβουλος και απεργάζεται τρόπους να  τον βλάψει. Τότε νιώθει να έχει κάθε λόγο να του επιτεθεί με βιαιότητα και να τον καταστρέψει. Τώρα φανταστείτε δύο αντίπαλες ομάδες, που θεωρεί η μια την άλλη θανάσιμη απειλή για την ύπαρξη της. Η αντιπαράθεση θα είναι η λυσσαλέα και μέχρι θανάτου.

. Ο Φρόυντ μιλούσε για πρωτόγονη αγελαία νοοτροπία του ανθρώπου, ο Βίλχελμ Ράιχ μιλούσε για καταπιεσμένη σεξουαλικά κοινωνία και ο Κάρλ Γιούνγκ για αντίθεση ανάμεσα στο άτομο και την μάζα που εμμένει στα ασυνείδητα ένστικτα. Τι αποκαλύπτει ο πόλεμος για την ανθρώπινη φύση;

 Την ψυχολογία των μαζών εξέτασαν ο Φρόυντ και δυο μαθητές του, ο Γιούνγκ και ο Ράιχ, οι οποίοι αργότερα διαφοροποιήθηκαν από τον δάσκαλό τους στην κατανόηση των ενορμητικών κινήσεων. Και οι τρεις έχουν υποστηρίξει την σημασία των ενστίκτων στις  εκδηλώσεις των μαζών. Το άτομο όταν εντάσσεται στην ομάδα ξεφορτώνεται την συνειδητή του εικόνα και στο προσκήνιο έρχεται η ασυνείδητη προσωπικότητα. Τα μέλη της ομάδας συγχωνεύονται και χάνουν τα όρια της ατομικότητάς τους. Μοιάζουν με υπνωτισμένους στα χέρια του υπνωτιστή-αρχηγού της ομάδας και συμπεριφέρονται με τον αυθορμητισμό, τη βία, την σκληρότητα, τον ενθουσιασμό και τον ηρωισμό των πρωτόγονων ανθώπων. Έννοιες όπως η ατομική υπευθυνότητα και η ηθική συνείδηση χάνονται. Δεν υπάρχει έγκλημα που σε αυτήν την κατάσταση δεν μπορούν να κάνουν. Σχετικά με τον πόλεμο, θα περιοριστώ στις απόψεις του Φρόυντ και του Αϊνστάιν γι’ αυτό το ζήτημα, όπως αυτές εκφράστηκαν στην ενδιαφέρουσα αλληλογραφία που είχε με τον Αϊνστάιν πάνω στο ζήτημα του πολέμου. Ο Αϊνστάιν στο ερώτημα τι ωθεί τους ανθρώπους να κάνουν πόλεμο, απαντάει ότι αυτό οφείλεται αφενός στα ιδιοτελή συμφέροντα της άρχουσας τάξης ενός κράτους, αφετέρου στην ύπαρξη μιας ενόρμησης μίσους στους ανθρώπους. Αυτή η ισχυρή ομάδα, η οποία βρίσκεται μέσα σε κάθε λαό, αν και ολιγάριθμη, είναι αποφασιστική και ελάχιστα νοιάζεται για τις συμφορές που προκαλεί ο πόλεμος. Για τα άτομα που την συγκροτούν, ο πόλεμος προσφέρει μια ευκαιρία να αποκτήσουν ιδιαίτερα οφέλη και να επεκτείνουν το πεδίο της προσωπικής τους ισχύος. Ο Φρόιντ απάντησε ότι προτιμάει να εξετάσει τη σχέση του δικαίου με την βία. Το δίκαιο αποτελεί την δύναμη της κοινότητας και δεν μπορεί να επιβληθεί χωρίς βία. Όμως εκείνα τα χρόνια η Κοινωνία των Εθνών, εντεταλμένη να εκπροσωπεί το διεθνές δίκαιο και να δρα για την πρόληψη του πολέμου, ήταν ανίσχυρη να επιβάλει το δίκαιο, όπως συχνά τώρα συμβαινει με τον ΟΗΕ. Η  ενορμηση του μίσους που αναφέρθηκε από τον Einstein, παραπέμπει στην ενόρμηση θανάτου του Φρόυντ. Η ενορμηση του θανάτου γίνεται ενόρμηση της καταστροφικότητας, όταν αποδεσμευτεί από την ενόρμηση ζωής και στρέφεται μέσω ειδικών οργάνων, προς τα έξω, εναντίον άλλων ατόμων. Ο άνθρωπος θα προστατέψει τη δική του ζωή, καταστρέφοντας τη ζωή του άλλου. Αντίδοτο σε αυτήν την τάση στην βία και τον πόλεμο αποτελεί, για τον Φρόυντ, ό τι προάγει την πολιτισμική ανάπτυξη.

. Ο Φρόυντ υποστήριξε ότι και τα πιστεύω του ανθρώπου έχουν βιολογικές ρίζες, μίλησε για την ενόρμηση του θανάτου ως μιας εσωτερική δύναμη αυτοκαταστροφής. Είμαστε προγραμματισμένοι αυτοματισμοί;

: Το ότι ο άνθρωπος αποτελεί μία ψυχοσωματική ενότητα-οντότητα, σημαίνει ότι οι επιθυμίες, οι πεποιθήσεις του, αλλά και οι ψυχικές εκδηλώσεις του εξαρτώνται και από την βιολογική συνιστώσα, δηλαδή τις ενστικτώδεις ανάγκες του. Τα πιστεύω του βασικά θα καθοριστούν από τα ιδεώδη και τις ηθικές επιταγές που διαμορφώνονται από τις οικογενειακές, τις κοινωνικές, τις θρησκευτικές και τις πολιτισμικές επιρροές του. Ο Φρόυντ υποστήριξε ότι στον άνθρωπο οι σεξουαλικές και οι επιθετικές ενορμήσεις ζητούν ακατάπαυστα να ικανοποιηθούν, κάτι που στην αρχή το παιδί επιτυγχάνει διαμέσου της μητέρας και ύστερα διαμέσου άλλων προσώπων. Η ενόρμηση θανάτου, στην οποία αναφέρεστε, αν αποδεσμευθεί από την ενόρμηση ζωής, με την οποία συνδέεται, μπορεί να γίνει ενόρμηση της καταστροφικότητας και να στραφεί εναντίον άλλων ανθρώπων ή και του ίδιου του εαυτού (αυτοκαταστροφικότητα). Υπάρχει ένα συλλογικό υπερεγώ, το οποίο επιβάλλει κάποιες απαγορεύσεις στις ερωτικες και τις επιθετικές ενορμήσεις ώστε να μπορέσουν να συνυπάρξουν οι άνθρωποι. Εφαρμόζονται έτσι ορισμένες πολιτισμικές αρχές, ούτως ώστε η κοινωνική ζωή να διέπεται από κανόνες και να μην μοιάζει με ζούγκλα. Ωστόσο, επειδή ο πολιτισμός περιορίζει την ενορμητική ανάγκη του ανθρώπου να ικανοποιείται, αυτός δυσφορεί. Για τον Φρόυντ η ενόρμηση της καταστροφικότητας είναι η μεγαλύτερη απειλή για την ανθρωπότητα. Η απαισιοδοξία του Φρόιντ βλέπουμε να είναι βάσιμη αν λάβουμε υπόψη την βία στον πλανήτη, την κούρσα για τους εξοπλισμούς με όπλα μαζικής καταστροφής και την οικολογική καταστροφή που αργά αλλά σταθερά συντελείται.

. Η νευροεπιστήμονες υποστηρίζουν ότι ο εγκεφαλικός φλοιός μας μπορεί να αποσυνδέει το νου μας από τις ενστικτώδεις και συναισθηματικές αντιδράσεις μας. Ο άνθρωπος μπορεί να υπερβεί την βιολογία του;

 Δεν πιστεύω ότι ο άνθρωπος μπορεί να υπερβεί το σώμα του. Όπως είπα και πριν ο άνθρωπος είναι μία ψυχοσωματική οντότητα. Το σώμα του είναι ψυχικό και ο ψυχισμός του είναι σωματικός. Όταν ο άνθρωπος ξεχνάει το σώμα του τότε βλέπουμε ότι πεθαίνει. Η ψυχοσωματική έχει αποφανθεί εδώ και πολλές δεκαετίες περί αυτού. Συχνά έχουμε δει ότι οι άνθρωποι που καταστέλλουν τις ενορμήσεις τους και τα συναισθήματά τους, το κάνουν μετά από μεγάλα τραύματα τα οποία έχουν υποστεί. Τότε αναπτύσσεται κάποιου είδους μηχανιστική ζωή η οποία οδηγεί σε σοβαρές σωματοποίησης και στο τέλος ακόμα και στον θάνατο.

 Κάθε άνθρωπος βιώνει διαφορετικά ένα τραύμα αλλά και κάθε κοινωνία αντιδρά διαφορετικά απέναντι στη φρίκη του εμφυλίου πολέμου, επιβιώνει στην σύγχρονη Ελλάδα το εμφύλιο τραύμα;

 : Μετά την μεταπολίτευση και την εμπέδωση μιας λειτουργικής κοινοβουλευτικής δημοκρατίας στην χώρα μας αναπτύχθηκε η επιθυμία για εθνική συμφιλίωση. Μάλιστα σε καιρούς οικονομικής ευμάρειας – έστω και με δανεικά- φτάσαμε να κάψουμε και τα ίχνη της εμφύλιας διαμάχης. Όμως η σοβούσα κρίση στην χώρα μας ανέτρεψε σε μεγάλο βαθμό τη ζωή της πλειοψηφίας των πολιτών της, ενώ πολλούς κυριολεκτικά τους συνέτριψε. Σε περίοδους κρίσης, ο ταπεινωμένος άνθρωπος στρέφεται στην ιδεολογία, δηλαδή σε συστήματα πίστης (θρησκεία, κόμμα, κλπ.) αναζητώντας παρηγοριά, ελπίδα και φροντίδα, σαν πληγωμένο παιδί κοντά στη μητέρα του. Πιο πολύ όμως παραδίδει στην ιδεολογία την σκέψη του. Όσο η κρίση βαθαίνει ο πολίτης αποστασιοποιείται από τις παραδοσιακές πολιτικές δυνάμεις, τις οποίες θεωρεί υπεύθυνες για την κατάστασή του και ανέδειξε στην εξουσία μικρά πολιτικά σχήματα που εξέφρασαν και σε μεγάλο βαθμό εξήψαν την λαϊκή αγανάκτηση. Κατ’ αυτήν την περίοδο οι πολιτικοί ανταγωνισμοί εξωθήθηκαν στα άκρα και συχνά οι πολιτικές διαμάχες παρέπεμψαν στον εμφύλιο πόλεμο. Μάλιστα ακούστηκε και λόγος που παρέπεμπε εκεί. Ωστόσο, θεωρώ ότι στην παρούσα φάση δεν υφίσταται μεγάλο πρόβλημα σε σχέση με το τραύμα του εμφυλίου. Ίχνη αυτού του τραύματος σίγουρα υπάρχουν, όπως υπάρχουν και πολιτικές ομάδες ή πρόσωπα, που θέλουν να Να«ξύσουν» παλιές πληγές για λόγους πολιτικής εκμετάλλευσης. Ελπίζω πως στη χώρα μας υπάρχει εκείνη η ωριμότητα η οποία θα σταθεί εμπόδιο στην πολιτική μισαλλοδοξία.

Ακούνε τα φυτά;

Σήμερα γνωρίζουμε ότι τα φυτά στα φύλλα τους έχουν υποδοχείς φωτός που τα βοηθούν να αντιλαμβάνονται την ένταση και την κατεύθυνση του φωτός, διαθέτουν στις ρίζες τους ανιχνευτές που τους επιτρέπουν να γεύονται το έδαφος και να εντοπίζουν τα θρεπτικά συστατικά που είναι απαραίτητα για την επιβίωση τους, έχουν ένα είδος αφής και αισθάνονται τα αντικείμενα γύρω τους καθώς αναρριχώνται ή τυλίγονται σε ξύλα για να στηριχθούν και ακούνε. Έρευνες έχουν δείξει ότι η δόνηση των ήχων επηρεάζει την κυτταρική τους μεμβράνη και την κινητικότητα του κυτοπλάσματος  ( υγρό που υπάρχει σε κάθε κύτταρο τους) επίσης ενεργοποιεί τα γονίδια τους, τις φυτορμόνες τους και κάνει τα κύτταρα τους πιο μεγάλα επηρεάζοντας έτσι την ανάπτυξη τους.

Είναι ακόμη ερώτημα αν τα φυτά προσλαμβάνουν το συναίσθημα ενός μουσικού κομματιού, έρευνες έχουν δείξει ότι στα φυτά αρέσει η κλασσική μουσική διπλασιάζοντας την ανάπτυξη τους ενώ αντίθετα η ροκ μουσική τα αρρωσταίνει.

Υπάρχουν καλλιεργητές που βάζουν μουσική στα χωράφια και στα θερμοκήπια τους τοποθετώντας ηχεία το πρωί και το σούρουπο που θεωρούνται οι πιο ευεργετικές ώρες 30- 45 λεπτά με ένταση όχι μεγαλύτερη από 60 db.

Αν θέλετε τα φυτά σας στο μπαλκόνι σας ή στο κήπο σας να είναι υγιή χαρούμενα και να διπλασιάσουν την ανάπτυξή τους μπορείτε να τους τραγουδάτε ή να τους βάζετε μουσική, καλή διασκέδαση σε εσάς και τα φυτά σας.